Vì sao ta luôn trì hoãn đúng những việc quan trọng nhất?

Ta có thể dọn lại cả tủ quần áo, trả lời hết tin nhắn, lướt điện thoại cả buổi tối.

Chỉ để không phải mở đúng cái file ấy. Gọi đúng cuộc điện thoại ấy.

Rồi đến khi tắt đèn đi ngủ, lòng lại nặng trĩu… vì biết mình lại để nó sang ngày mai.

Thật ra, đây là trải nghiệm rất nhiều người từng có, và nó không có nghĩa bạn là người kém cỏi hay lười biếng.

Dưới đây là vài dòng chiêm nghiệm về lý do ta hay né đúng những điều mình quan tâm nhất.

1. Ta không né việc, ta né cảm giác mà việc đó gợi lên

Để ý một chút sẽ thấy: ta hiếm khi trì hoãn rửa bát hay đổ rác. Những việc đó có thể chán, nhưng chúng không làm ta thấy bất an.

Thứ ta né thường là một cảm giác khó chịu đi kèm công việc: lo lắng, bối rối, sợ làm không tới.

Nhiều nhà tâm lý học nghiên cứu về trì hoãn cho rằng đây không hẳn là chuyện quản lý thời gian, mà là chuyện điều chỉnh cảm xúc. Lướt mạng giúp ta dễ chịu ngay lúc này. Còn cái giá thì để "mình của ngày mai" trả.

Thử tưởng tượng một nhân viên văn phòng mở laptop, định viết bản đề xuất cho dự án mới. Trang giấy trắng hiện ra, bụng hơi thắt lại. Anh tự nhủ "kiểm tra email một chút đã", và thế là hết buổi chiều.

Anh không thiếu thời gian. Anh chỉ chưa sẵn sàng ngồi cùng cảm giác bất an kia.

Có lẽ câu hỏi đúng không phải là "sao mình lười thế", mà là "việc này đang khiến mình sợ điều gì?"

2. Việc càng quan trọng, nỗi sợ càng lớn

Việc quan trọng thường gắn liền với cách ta nhìn chính mình.

Làm dở một bản báo cáo bình thường thì chỉ là làm dở. Nhưng làm dở điều mình ấp ủ lâu nay thì nghe như thể chính mình dở.

Có người mơ mở một tiệm bánh nhỏ suốt ba năm. Công thức đã thuộc lòng, tên tiệm đã nghĩ sẵn. Vậy mà họ chưa từng đăng tấm ảnh chiếc bánh đầu tiên lên mạng.

Bởi chừng nào ước mơ còn ở dạng "sẽ làm", nó vẫn còn nguyên vẹn. Không ai chê được, không ai từ chối được.

Giữ ước mơ trong ngăn kéo thì an toàn thật. Nhưng nó cũng chẳng có cơ hội lớn lên.

Ta trì hoãn điều quan trọng không phải vì ta không quan tâm, mà chính vì ta quá quan tâm.

3. Cầu toàn: khi "chưa hoàn hảo" bị hiểu thành "chưa được bắt đầu"

Ta hay nghĩ cầu toàn là có tiêu chuẩn cao. Nhưng nhiều khi, nó là nỗi sợ khoác lên mình chiếc áo của tiêu chuẩn cao.

Người cầu toàn thường chờ đủ điều kiện: đủ thời gian, đủ yên tĩnh, đủ giỏi. Và vì điều kiện hiếm khi đủ, việc cứ nằm đó.

Thử nghĩ về một người mẹ muốn viết nhật ký cho con, ghi lại những câu nói ngộ nghĩnh, những lần con biết làm điều mới. Chị đợi mua được một cuốn sổ thật đẹp, đợi một buổi tối thật yên để viết cho trọn vẹn.

Cuốn sổ đẹp vẫn chưa mua. Con thì đã lên ba.

Những câu nói ngộ nghĩnh ấy sẽ chẳng chờ ai. Vài dòng nguệch ngoạc trên tờ giấy note vẫn quý hơn một cuốn nhật ký hoàn hảo chưa từng tồn tại.

Một bản nháp tệ vẫn hơn một bản hoàn hảo chỉ có trong đầu.

4. "Quan trọng nhưng không gấp": nhóm việc luôn xếp hàng sau cùng (Important but not urgent)

Có một cách chia việc khá quen thuộc: xếp mọi thứ vào bốn ô theo hai câu hỏi, việc này có quan trọng không, và có gấp không.

Điều thú vị là những thứ quý giá nhất đời ta lại hay rơi vào ô "quan trọng nhưng không gấp". Sức khoẻ, các mối quan hệ, gọi điện cho bố mẹ, học một điều mình vẫn muốn học.

Chúng không có hạn chót. Không ai nhắc, không ai giục. Nên chúng luôn thua những việc ồn ào trước mắt.

Thử hình dung một tối thứ sáu, bạn định gọi cho mẹ. Điện thoại vừa cầm lên thì nhóm chat công việc nổ thông báo. Trả lời xong thì đã muộn, "thôi để mai gọi". Rồi mai lại có việc khác.

Mẹ không giận đâu. Nhưng những cuộc gọi bị dời mãi rồi cũng thành một khoảng trống.

Việc không gấp không có nghĩa là việc có thể chờ mãi.

5. "Mình của tương lai" là một người lạ dễ dãi

Ta hay tin rằng mình của tuần sau sẽ khác. Rảnh hơn, khoẻ hơn, kỷ luật hơn, và chắc chắn sẽ làm được điều hôm nay mình né.

Có một góc nhìn trong tâm lý học cho rằng ta nghĩ về mình của tương lai chẳng khác mấy so với nghĩ về một người khác. Và vì là "người khác", ta dễ dàng giao việc cho họ mà chẳng thấy áy náy.

Có người đặt lịch tập thể dục "từ thứ hai tới". Tháng nào cũng có một thứ hai tới, và tháng nào kế hoạch cũng được dời sang thứ hai tới nữa.

Mình của tương lai thật ra vẫn là mình của hôm nay. Cùng một nỗi mệt, cùng một nỗi sợ, chỉ là thêm một chút áp lực vì việc đã bị dồn lại.

Món quà tốt nhất cho mình của ngày mai là một việc nhỏ được làm từ hôm nay.

6. Nhẹ tay với mình mới là cách bắt đầu

Khi trì hoãn, phản xạ đầu tiên của nhiều người là tự trách: "Sao mình tệ vậy", "Lần nào cũng thế".

Nhưng tự trách chỉ làm cảm giác khó chịu nặng thêm. Mà cảm giác càng nặng, ta càng muốn né. Vòng lặp cứ thế tiếp diễn.

Vài điều nhỏ có thể giúp:

• Gọi tên nỗi sợ: "Mình sợ viết ra rồi bị chê", "Mình sợ cuộc gọi này sẽ khó xử".

• Chia việc nhỏ đến mức gần như buồn cười: không phải "viết bản đề xuất", mà "chỉ mở file thôi".

• Cho phép mình làm dở, ít nhất ở lần đầu.

Thử tưởng tượng một người tự nhủ "hôm nay chỉ viết câu đầu tiên". Thường thì khi câu đầu đã nằm trên trang, câu thứ hai sẽ tự tìm đến.

Nếu cảm giác né tránh kéo dài, đi kèm lo âu hay mệt mỏi khiến bạn khó sinh hoạt bình thường, chia sẻ với một người bạn tin tưởng hoặc một chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn nhẹ lòng hơn.

Ta không cần hết sợ mới bắt đầu. Chỉ cần sợ ít hơn một chút, đủ để đặt bước chân đầu tiên.

Có lẽ, việc bạn đang né tránh chính là điều bạn quan tâm nhất.

Nó không phải bằng chứng cho thấy bạn lười. Nó là dấu hiệu cho thấy điều đó có ý nghĩa với bạn.

Và một điều có ý nghĩa thì xứng đáng được bắt đầu, dù vụng về, dù chưa sẵn sàng.

Còn bạn, điều quan trọng nào đang được để dành cho "một ngày nào đó"?

Nếu bạn thấy mình không né tránh mà chỉ đơn giản là cạn sức, có thể bài này sẽ hợp hơn: Dấu hiệu bạn đang kiệt sức, chứ không phải lười biếng