Trong gia đình 2 con, đứa sinh sau sẽ cảm thấy thiệt thòi phải không?

1. Sự "giảm nhiệt" của các cột mốc đầu tiên

Trong xã hội học, chúng ta gọi đây là sự bão hòa cảm xúc của cha mẹ. Với đứa con đầu lòng, mọi thứ là "kỳ quan": tiếng bập bẹ đầu tiên, bước đi chập chững đầu tiên đều được quay phim, chụp ảnh và thông báo cho cả dòng họ.

Đến đứa thứ hai, những cột mốc đó vẫn đáng yêu, nhưng chúng không còn là "chấn động" nữa. Cha mẹ đã có kinh nghiệm, họ bình thản hơn, nhưng sự bình thản đó đôi khi bị đứa trẻ diễn dịch thành sự thờ ơ.

Bạn có thể thấy, quyển album ảnh của con cả thường dày cộm, được trang trí tỉ mỉ. Quyển của con thứ hai có thể chỉ là những tệp ảnh kỹ thuật số nằm rải rác trong điện thoại. Đứa trẻ có thể bắt đầu nhìn vào đó và tự hỏi: "Phải chăng mình không quan trọng bằng?"

2. Áp lực từ "Cái bóng của người tiền nhiệm"

Đứa con thứ hai trong gia đình 2 con thường rơi vào một cuộc cạnh tranh không cân sức mà nhà tâm lý học Alfred Adler gọi là "Cuộc rượt đuổi định mệnh".

Người anh/chị đi trước luôn ở một tầm cao mà đứa em khó lòng chạm tới ngay lập tức: anh biết thắt dây giày, chị biết làm toán, anh được đi học trường lớn.

Đứa em sinh sau thường xuyên phải nghe những câu nói vô tình "Nhìn anh con mà học tập", "Hồi bằng tuổi con, chị đã làm được cái này rồi"...

Sự thiệt thòi lớn nhất ở đây là mất đi quyền được sai và được chậm. Đứa trẻ cảm thấy mình luôn phải chạy đua để xứng đáng với tiêu chuẩn mà người đi trước đã thiết lập.

Cũng cần lưu ý rằng, cảm giác thiệt thòi này tỷ lệ thuận với sự tương đồng về giới tính và sự chênh lệch về tuổi tác giữa hai đứa trẻ. Nếu đứa đầu là trai, đứa thứ hai là gái (hoặc ngược lại), sự so sánh sẽ ít khốc liệt hơn vì chúng thuộc hai "hệ tham chiếu" khác nhau. Hoặc nếu hai đứa cách nhau 7-10 tuổi, đứa thứ hai thực chất lại được nuôi dạy như một "con độc nhất" mới.

3. "Người kế thừa" hay "Người dùng lại"?

Với sự phát triển của xã hội hiện đại, về mặt vật chất, đồ dùng cũ không còn là nỗi đau lớn nhất của trẻ em ngày nay. Tuy nhiên, về mặt tinh thần, sự thiệt thòi lớn nhất không phải là "đôi giày cũ", mà là "Câu chuyện cũ". Cha mẹ thường áp đặt kịch bản của đứa lớn lên đứa nhỏ, thường sẽ "lười biếng" trong việc khám phá cá tính mới.

Ví dụ: Con cả thích học toán, cha mẹ mặc định con thứ cũng sẽ đi học thêm toán ở chỗ đó mà không hỏi xem đứa trẻ này có thích vẽ hay không.

Nhưng quan trọng hơn là sự "chuyển giao kỳ vọng". Nếu con cả đã làm tốt, con thứ áp lực phải làm tốt hơn. Nếu con cả làm cha mẹ thất vọng, con thứ gánh trên vai trọng trách "gỡ gạc" lại niềm tin cho cha mẹ. Đứa trẻ sinh sau ít khi được là một tờ giấy trắng hoàn toàn; nó thường là tờ giấy đã bị lằn những nét vẽ từ kỳ vọng mà cha mẹ dành cho đứa đầu.

4. Đặc quyền của người đến sau: Có thực sự chỉ là thiệt thòi?

Để công bằng hơn, tôi muốn bạn nhìn thấy một khía cạnh khác. Đứa con thứ hai tuy "thiệt" về sự chú ý độc tôn, nhưng lại "lợi" về môi trường tâm lý.

• Cha mẹ lỏng tay hơn: Khi nuôi con đầu, cha mẹ thường lo âu thái quá (hyper-parenting). Đến đứa thứ hai, họ thả lỏng hơn, bao dung hơn. Đứa thứ hai thường độc lập hơn, liều lĩnh hơn và có khả năng quan sát tốt hơn vì chúng không phải là tâm điểm của sự kiểm soát gắt gao như đứa đầu.
• Có một "người thầy" đồng trang lứa: Đứa em học được rất nhiều kỹ năng xã hội từ việc quan sát anh/chị mình "đối phó" với thế giới và với cha mẹ.

5. Lời khuyên cho gia đình hai con: Để đứa thứ hai không thấy mình là "kẻ đến sau"

Cha mẹ cần học cách nhìn đứa con thứ hai bằng "đôi mắt của người mới bắt đầu". Mỗi ngày, hãy tự hỏi: "Nếu hôm nay mình mới gặp đứa trẻ này lần đầu, mình sẽ thấy điều gì thú vị ở nó mà không liên quan đến đứa đầu tiên?"

1. Ngừng so sánh tịnh tiến: Đừng so sánh đứa thứ hai với anh/chị nó ở cùng độ tuổi. Hãy so sánh con với chính con của ngày hôm qua. Mỗi đứa trẻ có một lịch trình sinh học và tâm lý riêng.
2. Tạo ra đặc quyền riêng cho "em": Nếu anh/chị được thức khuya hơn vì lớn hơn, hãy cho em một đặc quyền khác (ví dụ: được chọn món ăn tối thứ Bảy). Hãy cho con thấy rằng: "Khác biệt không có nghĩa là ít hơn".

Lời kết: Sự thiệt thòi của đứa con thứ hai không nằm ở số lượng kẹo hay độ dày của album ảnh, mà nằm ở việc liệu con có được cha mẹ nhìn nhận như một "vùng đất mới" để khám phá, hay chỉ là một "trạm dừng chân" đã quen thuộc. Đừng để con cảm thấy mình là mảnh ghép cuối cùng để hoàn thiện bức tranh gia đình "đủ nếp đủ tẻ". Hãy để con biết rằng, dù đến sau, con là một bản nguyên mẫu, không phải là một bản sao, và hành trình của con xứng đáng có những dấu chân riêng biệt, không cần phải đè lên bất kỳ dấu chân nào đã có trước đó.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Cha mẹ có thể công bằng với các con không?

Những tổn thương cha mẹ gây ra mà không biết?

Làm sao để cứu vãn một mối quan hệ?